Σφακίων 46-50, Χανιά 73100
Τηλ. 28210-31963, 6974100154
Email: psouni@gmail.com
Δέχεται στην Αθήνα (Παρασκευή-Σάββατο)
Για να αντιμετωπιστεί η κατάθλιψη χρειάζονται πράξεις. Το άτομο που εμφανίζει συμπτώματα κατάθλιψης θα πρέπει να είναι αποφασισμένο ότι θα αλλάξει τον τρόπο ζωής του. Τα συμπτώματα της κατάθλιψης συνήθως δεν εξαφανίζονται μόνα τους, για να ξεπεραστεί η κατάθλιψη πρέπει να γίνουν συνειδητές ενέργειες.Ο καθορισμός μικρών στόχων είναι πολύ βοηθητικός για να ξεκινήσει να πραγματοποιηθεί κάποια ενέργεια. Αρχικά μπορεί να οριστούν δραστηριότητες που ευχαριστούν το άτομο όπως για παράδειγμα ένας περίπατος στη φύση, διάβασμα ενός βιβλίου, μουσική, αθλητισμός κτλ. Οι δραστηριότητες αυτές μπορούν να εφαρμόζονται καθημερινά ακόμα και εάν δεν υπάρχει και πολλή όρεξη. Σιγά σιγά και με την επανάληψη η διάθεση του ατόμου θα βελτιωθεί. Επίσης ο εντοπισμός μικρών έστω στιγμών ευχαρίστησης και απόλαυσης θα πρέπει να γίνεται συνειδητά στο αρχικό αυτό στάδιο.
Στη συνέχεια οι δραστηριότητες αυτές μπορούν να γίνονται με στόχο την προσωπική βελτίωση του ατόμου όπως για παράδειγμα η εκμάθηση μιας ξένης γλώσσας, μιας αθλητικής δραστηριότητας, η ενασχόληση με την τέχνη (ζωγραφική, φωτογραφία), το γράψιμο κτλ. Η ικανοποίηση από τέτοιες δραστηριότητες είναι πάντα μεγάλη κάτι που λείπει από τα καταθλιπτικά άτομα.
Πολύ σημαντικό ρόλο στη διάθεση παίζουν οι κοινωνικές επαφές. Η καλλιέργεια σχέσεων μπορεί να βοηθήσει σην αντιμετώπιση της κατάθλιψης. Κάποια από τα συμπτώματα της κατάθλιψης είναι το κλείσιμο στον εαυτό, η απομόνωση και η αντικοινωνικότητά, όμως η υποστήριξη από άλλα άτομα είναι πολύ βοηθητική στο να ξεπεραστούν τα συμπτώματα αυτά. Το άτομο με κατάθλιψη μπορεί να αισθάνεται ντροπή, εξάντληση ή ακόμα και ενοχές όμως πρέπει να προσδιορίσει ότι για όλα αυτά ευθύνεται η καταθλιπτική διάθεση. Τα περισσότερα άτομα του στενού περιβάλλοντος θα έκαναν τα πάντα για να βοηθήσουν. Η συζήτηση για τα συναισθήματα θα βοηθήσει να γίνει κατανοητή η διάθεση και συγχρόνως θα ανακουφίσει το καταθλιπτικό άτομο
Έχει αποδειχτεί ότι η άσκηση συντελεί στην βελτίωση της διάθεσης. Πολλές έρευνες αναφέρουν ότι η συχνή άσκηση επιδρά στον οργανισμό όπως τα αντικαταθλιπτικά, αυξάνοντας τους νευροδιαβιβαστές στον εγκέφαλο, αυξάνοντας τις ενδορφίνες, μειώνοντας το άγχος και την σωματική ένταση. Η ενασχόληση με την άσκηση μπορεί να φαίνεται βουνό σε κάποιο καταθλιπτικό Ο σκοπός και σε αυτή την περίπτωση είναι να γίνει η αρχή, ίσως τον πρώτο καιρό εφαρμοστεί χωρίς να υπάρχει η διάθεση αλλά σταδιακά τα οφέλη απο την άσκηση θα βγουν στην επιφάνεια.
Η καλή διατροφή και η σταθερότητα και ο προγραμματισμός στα γεύματα παίζουν και αυτά ρόλο στην διατήρηση καλής ψυχικής διάθεσης. Επίσης η υιοθέτηση υγιεινών συμπεριφορών είναι βοηθητική στο να ξεπεραστούν τα συμπτώματα κατάθλιψης. Η υγιεινή συμπεριφορά μπορεί να αποτελέσει στόχο του ατόμου για προσωπική βελτίωση.
Η αλλαγή των αρνητικών σκέψεων μπορεί να πραγματοποιηθεί με μελέτη και παρατήρηση των αρνητικών σκέψεων και των συμπεριφορών Η αναγνώριση του αρνητικού τρόπου σκέψης θα βοηθήσει στην σταδιακή αλλαγή σε θετικό τρόπο σκέψης. Η καταγραφή των σκέψεων αυτών μπορεί να βοηθήσει στον εντοπισμό τους αλλά και στον προσδιορισμό της συχνότητάς τους. Όσο πιο σοβαρά είναι τα επίπεδα κατάθλιψης τόσο δυσκολεύει η παρατήρηση των συμπτωμάτων, διότι ένα καταθλιπτικό άτομο βλέπει στα πάντα αρνητικό νόημα. Καλό είναι να γνωρίζουμε ότι όταν τα βλέπουμε όλα μαύρα δεν είμαστε σε θέση να λαμβάνουμε σημαντικές αποφάσεις. Επίσης τις περιόδους αυτές δεν χρειάζεται να έχουμε υψηλές απαιτήσεις απο τον εαυτό μας.
Η ανάπτυξη της συναισθηματικής νοημοσύνης είναι πολύ σημαντική για την επιτυχία αλλά και την ευχαρίστηση απο τη ζωή. Τα συναισθήματα πολλές φορές είναι τόσο ισχυρά που μπορούν να επηρεάζουν και να κατευθύνουν σκέψεις και συμπεριφορές. Όταν έχουμε επίγνωση των συναισθημάτων και μπορούμε να τα ελέγξουμε είμαστε και πιο ανθεκτικοί. Η ανάπτυξη της συναισθηματικής νοημοσύνης μας βοηθάει να παραμένουμε σταθεροί στους στόχους μας, να είμαστε ευέλικτοι και να παραμένουμε δημιουργικοί στις καλές αλλά και στις καλές στιγμές.
Το ανθρώπινο σώμα είναι κατασκευασμένο για φυσική κίνηση και ο καθιστικός τρόπος ζωής σχετίζεται με ασθένειες και πρόωρο θάνατο. Η συστηματική φυσική άσκηση συντελεί στην προαγωγή της υγείας και μειώνει την πιθανότητα εμφάνισης καρδιοαγγειακών νοσημάτων, υπέρτασης, κάποιων μορφών καρκίνου και του σακχαρώδη διαβήτη. Με την άσκηση διατηρούνται υγιή τα οστά, οι μύες και οι αρθρώσεις. Βελτιώνονται οι λειτουργίες του αναπνευστικού συστήματος και γίνεται καλύτερη πρόσληψη οξυγόνου. Συγχρόνως αυξάνεται ο μεταβολισμός και ελέγχονται καλύτερα τα επίπεδα βάρους, λόγοι για τους οποίους οι περισσότεροι άνθρωποι γυμνάζονται ή ξεκινούν τις προσπάθειες για άσκηση.
Με την άσκηση αυξάνεται η ενεργητικότητα και επηρεάζεται η ψυχική διάθεση των ατόμων που γυμνάζονται συστηματικά. Έρευνες έχουν αποδείξει ότι η φυσική δραστηριότητα βελτιώνει την ψυχολογία, μειώνοντας τα επίπεδα άγχους και στρες, βελτιώνοντας τις διαταραχές διάθεσης όπως την κατάθλιψη, τον θυμό και την εξάντληση και αυξάνει την αυτοπεποίθηση σε συνδυασμό με την βελτίωση της εικόνας του σώματος.
Οι αλλαγές στην ψυχολογία του ατόμου, κυρίως οφείλονται στην διατήρηση και τόνωση της σωματικής υγείας. Σε νευροφυσιολογικό επίπεδο, η άσκηση επιδρά στις ουσίες που παράγονται στον οργανισμό και επηρεάζουν την λειτουργία του εγκεφάλου. Επίσης η καλή λειτουργία του εγκεφάλου εξαρτάται άμεσα από την αιματική ροή η οποία επηρεάζεται από τις καρδιαγγειακές παθήσεις, το σάκχαρο και γενικότερα την μειωμένη οξυγόνωση των εγκεφαλικών κυττάρων. Η άσκηση είναι ο μόνος φυσικός τρόπος για την ανάπτυξη και διατήρηση της μέγιστης πρόσληψης οξυγόνου άρα διατηρεί την καλήοξυγόνωση του εγκεφάλου.
Η άσκηση επηρεάζει την ψυχική υγεία και την ευεξία του ατόμου καθώς εκτός από τις φυσιολογικές αλλαγές δίνει στοιχεία εσωτερικών και εξωτερικών αμοιβών στο άτομο που γυμνάζεται. Ως προς τις εξωτερικές αμοιβές, η άσκηση μπορεί να επηρεάσει χαρακτηριστικά της προσωπικότητας όπως είναι η κοινωνικοποίηση και ο τρόπος ζωής του ασκούμενου. Η οποιαδήποτε μορφή κοινωνικοποίησης τονώνει την ψυχική υγεία του ατόμου. Επίσης η προσωπική βελτίωση αλλά και η εκπλήρωση των στόχων για άσκηση, βελτίωση και επίτευξη, αποτελούν εσωτερικούς παράγοντες επιβράβευσης του ατόμου. Οι παράγοντες αυτοί συντελούν στην αύξηση της αυτοπεποίθησης καιαυτοεκτίμησης
Τέλος η εικόνα του σώματος σχετίζεται με την αυτοπεποίθηση του ατόμου, με διαταραχές διάθεσης όπως είναι η κατάθλιψη, με αγχώδεις διαταραχές και με αισθήματα θυμού προς τον εαυτό αλλά και το κοινωνικό σύνολο. Οι ψυχολογικές πιέσεις για την εικόνα του σώματος γίνονται ακόμα ποιο έντονες με τον βομβαρδισμό από τα μέσα μαζικής ενημέρωσης, τα οποία προβάλλουν μηνύματα για την ομορφιά και καθορίζουν τα πρότυπα. Η βελτίωση της εικόνας του σώματος με την συστηματική άσκηση βοηθάει το άτομο να αποδέχεται καλύτερα το σώμα του και τον εαυτό του και μειώνει τα επίπεδα των διαταραχών πουπροαναφέρθηκαν.
.JPG "afroditis art")
Ο χωρισμός ακολουθεί τις ψυχολογικές και συναισθηματικές διαδικασίες του πένθους. Για να επανέλθει το άτομο που χωρίζει σε φυσιολογική κατάσταση χρειάζεται χρόνος ώστε να πραγματοποιηθούν οι διεργασίες επούλωσης της απώλειας. Όταν έχει ολοκληρωθεί η διαδικασία του χωρισμού τα συναισθήματα του ατόμου προς τον άλλο έχουν κατασταλάξει και η σχέση αποτελεί πλέον παρελθόν. Η πρώην σχέση δεν απασχολεί το άτομο για το παρόν αλλά δεν υπάρχουν ούτε μελλοντικά σχέδια για το άτομο αυτό.
Ο τρόπος με τον οποίο αντιμετωπίζουμε το χωρισμό είναι πολύ σημαντικός για την επίδραση του στους υπόλοιπους τομείς της ζωής μας αλλά και για την υγιεί συνέχιση σε μια μετέπειτα σχέση. Το άτομο πρέπει να βιώσει τον πόνο για όσο διάστημα χρειαστεί και να αφήσει τα συναισθήματά του να βγουν στην επιφάνεια. Είναι προτιμότερο να επιτραπεί η εκδήλωση των συναισθημάτων για να υπάρχει εκτόνωσή τους. Αντίθετα εάν δεν επιτρέψουμε στον πόνο να εκτονωθεί και επιτρέψουμε να κυριαρχήσουν συναισθήματα όπως πικρία και θυμός είναι πολύ πιθανό να επιστρέφουμε ξανά και ξανά στη σχέση, χωρίς όμως αποτελέσματα. Είναι απόλυτα φυσιολογικό και εν τέλει αποτελεσματικό, το άτομο που χωρίζει να βιώσει τα στάδια πένθους. Η καταπίεση και απόκρυψη των συναισθημάτων μπορεί να προκαλέσει εσωτερικά τραύματα τα οποία υπάρχει περίπτωση να εκδηλωθούν σε μετέπειτα στάδια της ζωής.
Τα στάδια του πένθους:
- Άρνηση
- Θυμός.
- Κατάθλιψη.
- Παζάρεμα.
- Αποδοχή.
Το άτομο που χωρίζει ανάλογα με τον χαρακτήρα του και τις προσωπικές του εμπειρίες περνάει διαδοχικά τα παραπάνω στάδια του πένθους. Δεν σημαίνει επειδή αναφέρονται στη θεωρία ότι όλοι όσοι χωρίζουν θα περάσουν όλα τα παραπάνω στάδια ή ότι θα χρειαστούν τον ίδο χρόνο στο κάθε ένα απο αυτά. Σε γενικές γραμμές πάντως ακολουθείται η διαδικασία πένθους στον χωρισμό.
Αρχικά το άτομο που χωρίζει δεν μπορεί να πιστέψει ότι συνέβει κάτι τέτοιο και αρνείται να το αποδεχτεί. Στη συνέχεια, μπορεί να εμφανίσει θυμό προς τον πρώην σύντροφό του αλλά και ορισμένες φορές προς τον εαυτό του πχ. γιατί ίσως δεν έγιναν ενέργειες για να διατηρηθεί η σχέση. Στο στάδιο αυτό μπορεί να συνεχίζονται οι συγκρούσεις μεταξύ του χωρισμένου ζευγαριού γεγονός που φθείρει και τις δύο πλευρές. Στο στάδιο της κατάθλιψης το άτομο αισθάνεται αδύναμο και ανίκανο να προχωρήσει αφού είναι ακόμα προσκολλημένο στο παρελθόν του. Στο στάδιο αυτό υπάρχουν ενοχές για όσα έγιναν. Στο στάδιο της αποδοχής η σχέση αποτελεί πλέον παρελθόν. Υπάρχουν πια αναμνήσεις για τις καλές αλλά και τις κακές στιγμές του ζευγαριού. Σε αυτό το στάδιο το άτομο μπορεί να ξεκινήσει να αναθεωρεί τη ζωή του. Ακόμα είναι η κατάλληλη περίοδος για την αναζήτηση νέου συντρόφου.
Προσοχή στα πισωγυρίσματα της διαδικασίας χωρισμού, πολλές φορές ξεχνάμε τις κακές στιγμές που είχαμε στην σχέση και παραμένουν στη μνήμη μας μόνο οι θετικές. Σε αυτό το σημείο γίνεται το λάθος να αναζητούμε το σύντροφό μας μετατρέποντας το χωρισμό σε μια διαδικασία χωρίς τέλος. Στο στάδιο της κατάθλιψης όπου το άτομο νοιώθει ανήμπορο μπορεί εύκολα να επιστρέψει στη σχέση με κλάματα και παρακάλια για να τον δεχτεί πίσω ο/η πρώην σύντροφος. Στο στάδιο του παζαρέματος υπάρχει περίπτωση να ζητηθεί επαναδιαπραγμάτευση και επαναπροσδιορισμός των πραγμάτων. Ενώ αν ακολουθηθεί η διαδικασία χωρίς να υποκύψουμε σε πειρασμούς και αδυναμίες το στάδιο της αποδοχής έρχεται γρηγορότερα χωρίς να αφήσει πίσω του ανεκπλήρωτα συναισθήματα.
Η περίοδος χωρισμού μπορεί να εκμεταλευτεί απο το άτομο ως ευκαιρία επανεξέτασης των δυνατοτήτων αλλά και των προσδοκιών του. Είναι κατάλληλη περίοδος για να πραγματοποιηθούν αλλαγές οι οποίες αφορούν και έχουν ως επίκεντρο το ίδιο το άτομο και τις επιθυμίες του. Δείτε την περίοδο χωρισμού σαν το μεταβατικό στάδιο για μια νέα ζωή η οποία θα ικανοποιεί περισσότερες ανάγκες και επιθυμίες σας. Είναι προτιμότερο να αποφεύγονται οι οικειότητες για ένα εύλογο χρονικό διάστημα έτσι ώστε να ξεκαθαριστούν τα συναισθήματα και από τις δύο πλευρές. Τα φιλικά ραντεβού και οι συναντήσεις με διαφορές προφάσεις το μόνο που μπορούν να προσφέρουν είναι η επιστροφή σε προηγούμενα στάδια του χωρισμού.
Η αντίληψη που επικρατεί για τους τραυματισμούς υποστηρίζει κυρίως την ατυχή στιγμή του αθλητή. Όμως τα αίτια μπορεί να είναι βαθύτερα και οι τραυματισμοί να προέρχονται λόγω κάποιων καταστάσεων οι οποίες πολλές φορές μπορούν να προβλεφθούν και να αποφευχθεί ο τραυματισμός. Ο προπονητής πρέπει να είναι πάντα ενημερωμένος για την ψυχολογική κατάσταση των αθλητών του. Πρέπει να ενδιαφέρεται για τυχών γεγονότα εντός και εκτός αγωνιστικού χώρου, που μπορεί να παρουσιαστούν κατά τη διάρκεια της προετοιμασίας ή των αγώνων, τα οποία μπορεί να προκαλέσουν έλλειψη αυτοσυγκέντρωσης και να οδηγήσουν σε πτώση της απόδοσης ή και σε πιθανούς τραυματισμούς.
Ο προπονητής πρέπει να δίνει ιδιαίτερη προσοχή στην αντίληψη αυτών των καταστάσεων και να επιδιώκει την πρόληψη των τραυματισμών. Αυτό μπορεί να επιτευχθεί εάν έχει στενή προσωπική σχέση με τους αθλητές και αν υπάρχει γενικότερα σχέση εμπιστοσύνης. Επίσης πρέπει να δίνει ιδιαίτερη προσοχή σε τυχόν αλλαγές της συμπεριφοράς του αθλητή, να μπορεί να τις αιτιολογήσει ή αν χρειαστεί να προσφέρει τη βοήθεια του για να ξεπεραστούν. Είναι πολύ προτιμότερο να δώσει 2 μέρες ρεπό σε κάποιο αθλητή για να μπορέσει να χαλαρώσει και να ξεκουραστεί παρά να αντιμετωπίσει ένα τραυματισμό.
Οι τραυματισμοί στον αθλητισμό μπορούν να προέλθουν από:
- Προηγούμενους τραυματισμούς
- Μυοσκελετικές ανωμαλίες
- Πρόωρη εξειδίκευση
- Ελλείψεις στην τεχνική, ελλιπής ενδυνάμωση.
- Καιρικές συνθήκες
Αλλά και από ψυχοκοινωνικές καταστάσεις όπως:
- Έλλειψη αυτοπεποίθησης
- Στρες από τη ζωή, έντονα γεγονότα της ζωής (μείωση της προσοχής, της αυτοσυγκέντρωσης
- Χαμηλή ψυχική ετοιμότητα
- Αρνητική ψυχική διάθεση (ένταση, κατάθλιψη, θυμός, κούραση, σύγχυση)
- Κούραση από την προπόνηση ή από τα πολλά χρόνια ενασχόλησης με το άθλημα.
- Έλλειψη κοινωνικής υποστήριξης.
Για καλύτερα αποτελέσματα στη διαχείριση συναισθημάτων το άτομο πρέπει να προσπαθεί
- Να έχει αυτοέλεγχο
- Να παραμένει αισιόδοξο
- Να εκφράζει τα συναισθήματά του
- Να προσπαθεί να κατανοήσει τα συναισθήματα των άλλων
- Να αναπτύξει ικανότητα να κατανοεί τη γλώσσα του σώματος
- Να είναι ευέλικτο στον τρόπο που βλέπει τα γεγονότα
- Να ακολουθεί τα συναισθήματα και όχι να τα «διώχνει»
Στρατηγικές για την ανάπτυξη της συναισθηματικής νοημοσύνης
1. Αυτογνωσία- αναγνώριση των συναισθημάτων
Το άτομο πρέπει να είναι σε θέση να αναγνωρίσει τα συναισθήματα που επηρεάζουν τις αντιδράσεις του. Τα συναισθήματα αλλάζουν με την πάροδο του χρόνου. Επίσης το άτομο θα πρέπει να είναι ικανό να αναγνωρίζει τα συναισθήματα των άλλων ανθρώπων, αναγνωρίζοντας τη γλώσσα του σώματος.
2. Επίγνωση σε καθημερινή βάση
Σε δεύτερο στάδιο αναπτύσσεται η ατομική επίγνωση των συναισθημάτων σε καθημερινή βάση. Τα άτομα παρατηρούν το πως τα συναισθήματα μπορούν να επηρεάσουν τον τρόπο που το άτομο θα αντιδράσει σε νέες καταστάσεις ή με την αλλαγή των συναισθημάτων. επίσης πρέπει να είναι ικανό να αξιολογεί την ένταση των συναισθημάτων.
3. Διαχωρισμός σκέψεων και συναισθημάτων
Το άτομο πρέπει να κατανοήσει ποια συναισθήματα μπορεί να επηρεάσουν τις σκέψεις του. Για παράδειγμα μπορεί να παρατηρήσει ότι όταν είναι θυμωμένος σκέφτεται πράγματα τα οποία είναι εκδικητικά για τους άλλους και όταν του περάσει ο θυμός κάνει τελείως διαφορετικές σκέψεις. Επίσης οι σκέψεις αυτές οδηγούν σε συγκεκριμένες συμπεριφορές. Για παράδειγμα ο θυμός που προαναφέραμε μπορεί να προκαλεί λόγια που το άτομο δεν εννοεί και δεν πιστεύει πραγματικά.
4. Προσδιορισμός της στρατηγικής για τη ρύθμιση των συναισθημάτων
Μπορούμε να αναπτύξουμε μόνοι μας στρατηγικές για τη ρύθμιση συναισθημάτων. για παράδειγμα η μουσική είναι αποτελεσματική στην διαχείριση διαφόρων συναισθημάτων.
5. Καθορισμός στόχων για τη διαχείριση των συναισθημάτων
Μετά την κατανόηση της συναισθηματικής κατάστασης το επόμενο βήμα είναι ο έλεγχος των συναισθημάτων με τον καθορισμό στόχων. Για παράδειγμα η αποφυγή των αρνητικών συμπεριφορών του θυμού μπορεί να αποτελέσει ένα τρόπο καθορισμού στόχων.
6. Η εφαρμογή θετικού αυτοδιαλόγου
Η ανάπτυξη του κατάλληλου αυτοδιαλόγου μπορεί να λειτουργήσει παράλληλα με την καταγραφή των συναισθημάτων. Η αλλαγή των συναισθημάτων δεν μπορεί να γίνει αυτόματα άλλα άμεσα μπορούμε να αλλάξουμε τον αυτοδιάλογο μας.
7. Παίξιμο ρόλων (νοερά ή πραγματικά)
Το παίξιμο ρόλων είναι μια πολύ αποτελεσματική μέθοδος για να δουλέψουμε με τα συναισθήματα μας. Τα παιχνίδια ρόλων λειτουργούν αποτελεσματικά όταν παράλληλα καταγράφονται.
Η συναισθηματική νοημοσύνη ορίζεται ως η ικανότητα αναγνώρισης της συναισθηματικής κατάστασης που αλλάζει τις στάσεις, τις προθέσεις και την συμπεριφορά.
H συναισθηματική νοημοσύνη είναι η ικανότητα
- να αναγνωρίζει το άτομο διαφορετικές συναισθηματικές καταστάσεις
- να αναγνωρίζει την επιρροή των συναισθημάτων στην συμπεριφορά
- να έχει τον έλεγχο των συναισθημάτων σε ιδιαίτερες καταστάσεις
Έχει αποδειχτεί ότι η συναισθηματική νοημοσύνη μπορεί να αναπτυχθεί και να εξασκηθεί.
Οι πτυχές τις συναισθηματικής νοημοσύνης:
- η κατανόηση του εαυτού, των στόχων, των προθέσεων και της συμπεριφοράς
- η κατανόηση των άλλων και των συναισθημάτων τους
Οι πέντε συναισθηματικοί τομείς του IQ (Goleman)
- αναγνώριση των συναισθημάτων
- διαχείριση των συναισθημάτων
- ανάπτυξη των κινήτρων
- αναγνώριση και κατανόηση των συναισθημάτων των άλλων ανθρώπων
- διαχείριση των σχέσεων με βάση τα συναισθήματα των άλλων
ΒΑΣΙΚΑ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΑ (Goleman)
ΘΥΜΟΣ: λύσσα οργή, πικρία, αγανάκτηση, απόγνωση, αναβρασμός, ενόχληση, εκνευρισμός, εχθρότητα, μίσος
ΘΛΙΨΗ: λύπη, πίκρα, ακεφιά, κατήφεια, μελαγχολία, αυτό-λύπηση, μοναξιά, καημός, απελπισία, κατάθλιψη.
ΦΟΒΟΣ: άγχος, αναστάτωση, νευρικότητα, έγνοια, κατάπληξη, τρόμος, ανησυχία, δέος, φρίκη, τρομάρα, πανικός.
ΑΠΟΛΑΥΣΗ: ευτυχία, χαρά, ανακούφιση, ικανοποίηση, ευεξία, ευαρέσκεια, διασκέδαση, καμάρι, αισθητική απόλαυση, ενθουσιασμός, τέρψη, ηδονή, ευφορία, κέφι, έκσταση.
ΑΓΑΠΗ: αποδοχή φιλικότητα, εμπιστοσύνη, τρυφερότητα, ευγένεια, αφοσίωση, λατρεία, ταίριασμα, έρωτας.
ΕΚΠΗΞΗ: σοκ, κατάπληξη, θαυμασμός , απορία.
ΑΠΟΣΤΡΟΦΗ: περιφρόνηση, δυσφορία, απέχθεια, σιχασιά, φρίκη, αηδία.
ΤΡΟΠΗ: ενοχή, αμηχανία, απογοήτευση, τύψεις, ταπείνωση, εξευτελισμός, μετάνοια
Ρύθμιση ψυχολογίας
- Αναζήτηση των αρνητικών συναισθημάτων και σκέψεων και αντικατάστασή τους
- Τόνωση αυτοπεποίθησης αυτοεκτίμησης
- Αποφεύγουμε τη σύνδεση των αρνητικών σκέψεων με την εικόνα του σώματος και τα επίπεδα της παχυσαρκίας μας.
- Όταν έχουμε κακή διάθεση βρίσκουμε άλλους τρόπους εκτόνωσης από τη λήψη τροφής
- Χρειαζόμαστε υψηλή παρακίνηση, θέλω όχι πρέπει
- Κατανόηση του αισθήματος κορεσμού
- Συνειδητοποίηση και αποδοχή των αλλαγών στο σώμα μετά το αδυνάτισμα:
-φαντάσου τον εαυτό σου αδύνατο
-σύνδεση της υγιεινής τροφής με αυτή την εικόνα του σώματος
-ανέπτυξε σενάρια για τους τρόπους που θα ευχαριστηθείς από το χάσιμο βάρους
(νέα ρούχα, κοινωνικές επαφές, άσκηση)
Σωστή Διατροφή
- Σωστός καθορισμός στόχων –εστιαζόμαστε στην προσπάθεια και όχι στο αποτέλεσμα
- Αποφεύγουμε τη ζυγαριά και τις δίαιτες, οι οποίες είναι στρεσογόνες και προκαλούν μεγάλο άγχος
- Μάσημα τσίχλας, κάποιοι άνθρωποι καταφεύγουν στην κατανάλωση τροφής για τη στοματική ικανοποίηση
- Κατανάλωση μεγάλης ποσότητας νερού
- Εφαρμογή σταθερού ωραρίου γευμάτων.
- Καλός ύπνος, νωρίς το βράδυ, συνήθως η μεγάλη κατανάλωση τροφής γίνεται αργά το βράδυ
Αύξηση φυσικής δραστηριότητας
Με μικρές αλλαγές στον τρόπο ζωής μπορεί να αυξηθεί η φυσική δραστηριότητα:
- χρησιμοποιούμε την σκάλα και όχι το ασανσέρ
- πηγαίνουμε ένα περίπατο για να συζητήσουμε με φίλους και ότι για καφέ
- περπατάμε περισσότερο και αποφεύγουμε το αυτοκίνητο
- βάζουμε στο πρόγραμμα 1 ώρα περπάτημα 3 φορές την εβδομάδα
Δε γυμναζόμαστε γιατί
-δεν έχουμε αποκτήσει παιδεία για την άσκηση
-αποφεύγουμε την σκέψη και την ενεργοποίηση για πολλά μέρη του σώματος τα οποία μας δυσαρεστούν
-αποφεύγουμε τη δημόσια επίδειξη του σώματός μας
- έχουμε την αίσθηση της αδυναμίας όταν έχουμε να γυμναστούμε πολύ καιρό
-χωρίς την άσκηση κρυβόμαστε στα περιττά κιλά
- δεν γνωρίζουμε πως είναι να νοιώθεις ωραία από την άσκηση
Η αύξηση του βάρους του σώματος είναι το αποτέλεσμα πρόσληψης περισσότερης τροφής από όση χρειάζεται ο οργανισμός για να διατηρηθεί το βάρος σε σταθερά επίπεδα. Τα επίπεδα των θερμίδων που προσλαμβάνονται είναι περισσότερα από αυτά που καταναλώνονται και το αποτέλεσμα στον οργανισμό είναι η συσσώρευση λίπους.
Στις μέρες μας η τροφή εκτός από βασική μας ανάγκη έχει μετατραπεί σε μέσο εκτόνωσης του ψυχολογικού μας φόρτου. Για παράδειγμα πολλοί άνθρωποι σχετίζουν την ανακούφιση των συναισθημάτων όπως το άγχος και την κατάθλιψης με την πρόσληψη τροφής. Σε κάποιες περιπτώσεις το αυξημένο σωματικό βάρος μειώνει την αυτοεκτίμηση και αυτοπεποίθηση του ατόμου προκαλώντας αρνητικά συναισθήματα. Η μειονεκτική αυτή αίσθηση εμποδίζει το άτομο να λειτουργήσει φυσιολογικά στις διαπροσωπικές, κοινωνικές ακόμα και επαγγελματικές του σχέσεις. Τα άτομα που απογοητεύονται από την εξωτερική τους εμφάνιση δημιουργούν αυτοκαταστροφικές συμπεριφορές με τις οποίες προσπαθούν να αυτοτιμωρήσουν τον εαυτό τους και καταλήγουν και πάλι στην υπερβολική πρόσληψη τροφής. Δημιουργείται λοιπόν ένας φαύλος κύκλος με αποτέλεσμα την αυξημένη πρόσληψη τροφής για την ανακούφιση των αρνητικών συναισθημάτων.
Άλλες φορές το υπέρβαρο άτομο «κρύβεται» ασυνείδητα πίσω από τα περιττά κιλά. Η αποφυγή της ερωτικής ζωής ή του ανταγωνισμού, μπορεί να είναι κάποιοι από τους λόγους αυτούς. Η σύνδεση του εαυτού με την ογκώδη εικόνα του σώματος, μπορεί να ικανοποιεί κάποιους ασυνείδητους στόχους του παχύσαρκου ατόμου όπως το να νοιώθει ασφάλεια. Η σύνδεση αυτή με την παχύσαρκη εικόνα του σώματος, δεν επιτρέπει στο άτομο να αποδεχτεί τη νέα του εικόνα και να επαναπροσδιορίσει το ρόλο του εάν αδυνατίσει. Οπότε και αυτός ο παράγοντας αποτελεί ένα αρνητικό στοιχείο στην επίτευξη του στόχου του αδυνατίσματος.
Δυστυχώς οι αυστηρές δίαιτες που προτείνονται για την απώλεια βάρους επιφορτίζουν περισσότερο την αρνητική ψυχολογική κατάσταση του ατόμου, καθώς αυτός που επιθυμεί να χάσει κιλά. Εκτός από τα προβλήματα που αντιμετωπίζει, έχει επιπρόσθετο «βάρος» την δίαιτα που πρέπει να ακολουθήσει. Οι δίαιτες αυτές είναι συνυφασμένες με στέρηση και πείνα και δυστυχώς τα αποτελέσματα τους είναι ανύπαρκτα ή παροδικά. Επίσης οι αποτυχημένες προσπάθειες αδυνατίσματος ή η επανάκτηση των χαμένων κιλών αποτελούν αρνητικό παράγοντα για την ψυχολογία και την αυτοπεποίθηση του ατόμου. Προκαλεί αισθήματα θυμού και αυτοκαταστροφής οπότε το άτομο επανέρχεται στην αρχική του κατάσταση.
Για τους λόγους αυτούς όσοι ξεκινούν μια δίαιτα απώλειας βάρους θα πρέπει πρώτα από όλα να είναι αποφασισμένοι για τις αλλαγές που πρέπει να πραγματοποιήσουν στη ζωή τους, αλλά και να διακατέχονται από ψυχική ηρεμία. Η αναζήτηση της προσωπικής ισορροπίας θα πρέπει να είναι ο πρώτος στόχος αντί της μάχης με τη ζυγαριά. Ο μόνος βέβαιος τρόπος για την απώλεια βάρους είναι η αλλαγή του τρόπου ζωής. Η εφαρμογή καθημερινής άσκησης, η κατανόηση του αισθήματος κορεσμού, η διακοπή της σύνδεσης των αρνητικών συναισθημάτων με την πρόσληψη τροφής, η ανάπτυξη της αυτοπεποίθησης, είναι μερικές από τις συμπεριφορές που πρέπει να διορθωθούν για την αντιμετώπιση της παχυσαρκίας.
Η εικόνα του σώματος είναι το πώς καταλαβαίνουμε εμείς την εξωτερική μας εμφάνιση. Στην ψυχολογία εικόνα του σώματος ορίζεται ως η εντύπωση που έχει ο κάθε ένας για την εξωτερική του εμφάνιση. Συμβαίνει στους περισσότερους ανθρώπους, να επηρεάζεται η προσωπικότητα και ο χαρακτήρας τους από την εικόνα του σώματος.
Η αποδοχή της εικόνας του σώματος ή όχι από το κοινωνικό σύνολο και η συμφωνία της με τα κοινωνικά πρότυπα είναι οι αιτίες που δημιουργούν προβλήματα με την εικόνα του σώματος. Όλοι θα έχουμε παρατηρήσει ή θα θυμόμαστε από τα παιδικά μας χρόνια ότι τα χοντρά παιδάκια ή τα παιδάκια με κάποια ιδιαιτερότητα τα κοροϊδεύουν και δεν τα παίζουν οι συμμαθητές τους. Η αποδοχή λοιπόν από το σύνολο λόγω της εικόνας του σώματος συνοδεύει τον άνθρωπο σε όλη του τη ζωή.
Οι ψυχολογικές πιέσεις για την εικόνα του σώματος γίνονται ακόμα ποιο έντονες με τον βομβαρδισμό από τα μέσα μαζικής ενημέρωσης, τα οποία προβάλλουν μηνύματα για την ομορφιά και καθορίζουν τα πρότυπα. Στις γυναίκες το πρότυπο για την ομορφιά στις μέρες μας είναι το πολύ αδύνατο σώμα ενώ στους άντρες προβάλλεται το πολύ γυμνασμένο και μυώδες σώμα.
Η εικόνα του σώματος σχετίζεται με την αυτοπεποίθηση του ατόμου, με διαταραχές διάθεσης όπως είναι η κατάθλιψη, με αγχώδεις διαταραχές και με αισθήματα θυμού προς τον εαυτό αλλά και το κοινωνικό σύνολο. Πολλές φορές συμβαίνει και το αντίθετο. Δηλαδή η διάθεσή μας να επηρεάζει και την εντύπωση που έχουμε για την εικόνα του σώματος
Το άγχος στον αθλητισμό οφείλεται συνήθως στο φόβο του αποτελέσματος του αγώνα. Πολλές φορές οι αθλητές είχαν βιώσει κάποια αποτυχία στο παρελθόν, την οποία συνδέουν με το άγχος. Άλλες φορές αισθάνονται ότι δεν έχουν προετοιμαστεί κατάλληλα ή τους φοβίζει το επίπεδο των αντιπάλων. Πολλοί αθλητές αναφέρουν ότι τους αγχώνουν οι θεατές, ο προπονητής, οι γονείς τους και γενικότερα άτομα του περιβάλλοντός τους με τις απαιτήσεις που έχουν από αυτούς. Γενικότερα το άγχος προέρχεται από τις αρνητικές σκέψεις των αθλητών, τη μειωμένη αυτοπεποίθηση και την εστίαση στο αποτέλεσμα.
Από την αντίθετη πλευρά του άγχους, η απάθεια και η πλήρης χαλάρωση έχουν επίσης αρνητικά αποτελέσματα στην απόδοση του αθλητή. Η αθλητική ψυχολογία υποστηρίζει ότι το άγχος σε ένα αγώνα μπορεί να αποδειχτεί ωφέλιμο. Ένας καλός αθλητής την ένταση που νοιώθει από το άγχος μπορεί να τη μετατρέψει σε ενέργεια για τον αγώνα. Σύμφωνα με επιστημονικές έρευνες μέτρια επίπεδα άγχους και διέγερσης ενισχύουν την αθλητική απόδοση. Βέβαια τα ωφέλιμα επίπεδα άγχους διαφέρουν από αθλητή σε αθλητή και από αγώνισμα σε αγώνισμα. Δεν μπορούμε να πούμε ότι είναι για όλους ευνοϊκό το μέσο επίπεδο άγχους.
Το πρώτο πράγμα που πρέπει να κάνουν οι αθλητές για να ελέγξουν το άγχος τους είναι να αναγνωρίσουν τα συμπτώματα. Τα συμπτώματα αυτά μπορεί να είναι σωματικά όπως ταχυκαρδία, τρέμουλο, αύξηση ρυθμού αναπνοής, στομαχικές διαταραχές και εφίδρωση. Μπορεί να είναι ψυχολογικά, όπως ανησυχία, ανικανότητα συγκέντρωσης, σύγχυση και αρνητικές σκέψεις. Τέλος μπορεί να παρατηρηθούν αλλαγές στη συμπεριφορά όπως γρήγορη ή αργή ομιλία, δάγκωμα των νυχιών, γρήγορες κινήσεις των ποδιών και σύσπαση μυών. Κάποιοι αθλητές μπορεί να έχουν διαφορετικά συμπτώματα από αυτά που αναφέρονται παραπάνω. Η παρατήρηση από τους ίδιους αλλά και από τους προπονητές, γονείς και συναθλητές θα βοηθήσει στην αναγνώριση των συμπτωμάτων του άγχους.
Ο αθλητής πριν τον αγώνα κατανοεί τα συμπτώματα που προκαλούνται από το άγχος του και τα δέχεται ως φυσιολογική προετοιμασία του σώματος για τον αγώνα. Τις μέρες πριν τον αγώνα, μπορεί να εξασκηθεί νοερά προετοιμάζοντας το μυαλό του για το τι θα αντιμετωπίσει διάρκεια της ημέρας του αγώνα. Μπορεί να φανταστεί όλη τη διαδικασία από το πρωινό ξύπνημα, την είσοδο στο κολυμβητήριο, το ζέσταμα κτλ Επίσης η νοερή εξάσκηση πρέπει να πραγματοποιείται και ξεχωριστά για το κάθε αγώνισμα.
Λίγο πριν το αγώνισμα μπορεί να χρησιμοποιηθούν τεχνικές χαλάρωσης με βαθιές αναπνοές. Μεγάλη προσοχή πρέπει να δίνεται στις σκέψεις που κάνει ο αθλητής πριν το αγώνισμα του. Για παράδειγμα α) δεν πρέπει να σκέπτεται το αποτέλεσμα ή τους αντιπάλους αλλά να εστιαστεί στην δικιά του απόδοση, β) δεν πρέπει να σκέπτεται και να αναλύει τα λάθη κατά τη διάρκεια ενός αγώνα, γ)πρέπει να εστιάζει την προσοχή στην τακτική που θα ακολουθήσει, δ)μπορεί να «μιλάει» στον εαυτό του χρησιμοποιώντας τις σωστές λέξεις, ε) μπορεί να φανταστεί παλαιότερες επιτυχίες για να τονώσει την αυτοπεποίθηση του.
Τέλος μετά τον αγώνα μπορεί να γίνει ο απολογισμός των σκέψεων, πράξεων και συμπεριφορών που βοήθησαν την απόδοση και αυτών που είχαν αρνητικό αποτέλεσμα. Για την ενίσχυση της ψυχολογίας του αθλητή η εστίαση πρέπει να γίνεται περισσότερο στα θετικά στοιχεία των σκέψεων και της συμπεριφοράς. Τα αρνητικά στοιχεία μετά από παρατήρηση πρέπει σταδιακά να αντικατασταθούν και να εξαλειφθούν. Ακόμα όλες οι παραπάνω εφαρμογές μπορούν να δοκιμάζονται και να εφαρμόζονται στη προπόνηση έτσι ώστε να αναπτύσσονται καλύτερα και με μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα.
Ανορεξία
- Αποφεύγουν γεύματα
- Χωρίζουν τα γεύματα σε μικρές μερίδες
- Ασχολούνται υπερβολικά με τις θερμίδες των γευμάτων
- Ασκούνται υπερβολικά
- Αισθάνονται υπέρβαροι
- Είναι πολύ αδύνατοι
- Αποφεύγουν κοινωνικές δραστηριότητες που σχετίζονται με γεύματα
- Αμηνόρροια (στις γυναίκες)
- Αδυναμία
- Διαταραχές ύπνου
Βουλιμία
- Λαμβάνουν υπερβολικά μεγάλες ποσότητες τροφής
- Προκαλούν εμετό μετά από τα γεύματα
- Επισκέπτονται συστηματικά την τουαλέτα μετά από γεύματα
- Έχουν υπερβολικό φόβο ότι θα πάρουν βάρος
- Είναι ανικανοποίητοι από την εικόνα του σώματος
- Κάνουν χρήση ουσιών όπως διουρητικά ή καθαρκτικά
Υπερφαγία
- Είναι υπέρβαροι
- Τρώνε πιο συχνά από το φυσιολογικό
- Συνήθως τρώνε μόνοι και πολύ γρήγορα
- Τρώνε ενώ δεν πεινάνε
- Αισθάνονται ντροπή και ενοχές για τις πράξεις τους
- Αισθάνονται ότι δεν έχουν έλεγχο με το φαγητό τους
- Μπροστά σε άλλους εμφανίζονται πολύ ευσυνείδητοι με τη διατροφή
- Υψηλή πίεση και χοληστερίνη
Άλλες διαταραχές διατροφής είναι
- Νυχτερινή υπερφαγία
- Ορθορεξία (λήψη μόνο υγιεινών φαγητών)
- Μάσημα και φτύσιμο της τροφής
Η διατροφή έχει πολύ σημαντικό ρόλο στη ζωή μας. Διαταραχές διατροφής έχουμε όταν κάποιο άτομο παρουσιάζει διαταραχές στην συμπεριφορά του που σχετίζεται με τη διατροφή. Η διαταραχές αυτές μπορεί να σχετίζονται με την υπερβολικά μειωμένη πρόσληψη θερμίδων, με την υπερφαγία ακόμα και με συναισθήματα που αφορούν στην εικόνα του σώματος. Οι ποιο γνωστές διαταραχές διατροφής είναι η ανορεξία η βουλιμία και η υπερφαγία.
Οι διαταραχές διατροφής επηρεάζουν χιλιάδες ανθρώπους και πολλοί από αυτούς αντιμετωπίζουν σοβαρά προβλήματα υγείας. Η συμπεριφορά των ατόμων που πάσχουν από διαταραχές διατροφής είναι ακραία. Τα άτομα αυτά υποφέρουν από συναισθήματα θλίψης, άγχους, ντροπής κτλ. Σε αυτές τις περιπτώσεις η διατροφή παίρνει τη μορφή του προβλήματος με το οποίο τα άτομα αυτά διαχειρίζονται τις δύσκολες καταστάσεις και συναισθήματα.
Οι διαταραχές διατροφής πολλές φορές συνυπάρχουν με ψυχικές διαταραχές όπως κατάθλιψη, χρήση ουσιών και διαταραχές άγχους. Τα άτομα με διαταραχές διατροφής κρίνουν υπερβολικά τον εαυτό τους, κάνουν αρνητικές σκέψεις, έχουν χαμηλή αυτοεκτίμηση, προβλήματα στις σχέσεις τους ή στην εργασία και στο σχολείο, σεξουαλική ή συναισθηματική κακοποίηση.
Οι διαταραχές διατροφής δεν διακρίνουν ηλικία, φύλο, κοινωνική ή οικονομική κατάσταση. Τα γονίδια του ατόμου έχει βρεθεί ότι έχουν κάποια επίδραση στην ανάπτυξη διαταραχών διατροφής. Επίσης η συμπεριφορά των μελών της οικογένειας και οι κοινωνικές πιέσεις μπορεί να αποτελέσουν αιτία για τις διαταραχές διατροφής.
Στη γενικευμένη αγχώδη διαταραχή εμφανίζονται συμπτώματα υπερβολικού άγχους και ανησυχίας που το άτομο δυσκολεύεται να ελέγξει. Το άγχος εμφανίζεται σχεδόν για όλες τις καθημερινές δραστηριότητες. Τα αίτια του άγχους συχνά δεν μπορούν να εντοπιστούν και προέρχονται από μη σημαντικές πηγές. Το άγχος που προκαλείται από συγκεκριμένη αιτία δεν αποτελεί χαρακτηριστικό της γενικευμένης αγχώδους διαταραχής.
Η καθημερινή ζωή του ατόμου επηρεάζεται από τη γενικευμένη αγχώδη διαταραχή και τα άτομα αυτά δεν μπορούν να συγκεντρωθούν και είναι ευερέθιστα. Επίσης μπορεί να εμφανίζουν σωματικά συμπτώματα άγχους, όπως πονοκεφάλους, ζαλάδες, πόνους, στομαχικές διαταραχές και τα οποία πολλές φορές θεωρούνται ως ασθένειες. Άλλα συμπτώματα που εμφανίζονται είναι οι διαταραχές ύπνου, το αίσθημα κόπωσης και η μυϊκή ένταση.
Για να γίνει η διάγνωση της γενικευμένης αγχώδους διαταραχής θα πρέπει το άτομο να εμφανίζει τα συμπτώματα αυτά για τουλάχιστον έξι μήνες. Επίσης στο διάστημα αυτό το άγχος επηρεάζει τη λειτουργικότητα του ατόμου. Δηλαδή η έντονη ανησυχία δεν επιτρέπει στο άτομο να πραγματοποιεί φυσιολογικά τις καθημερινές δραστηριότητες του. Συγχρόνως πρέπει να αποκλειστεί η περίπτωση άλλης ψυχικής διαταραχής όπως και οι εκδηλώσεις αναφορικά με τη χρήση ουσιών και σωματικών ασθενειών.
Η γενικευμένη αγχώδης διαταραχή είναι αρκετά συχνή διαταραχή και εμφανίζεται περίπου στο 5% του γενικού πληθυσμού. Η διαταραχή αυτή μπορεί να αντιμετωπιστεί επιτυχώς με ψυχοθεραπεία. Συνήθως χρησιμοποιούνται γνωστική-συμπεριφορική θεραπεία, διαπροσωπικές θεραπείες και εφαρμόζονται τεχνικές χαλάρωσης.
Παρακίνηση αθλητών από τον προπονητή
Ο προπονητής πρέπει
1. να συναντάει και να συζητάει με κάθε αθλητή χωριστά
2. να ορίζει μαζί με τους αθλητές τους στόχους τους
3. να παρακολουθεί με τους αθλητές τη πραγματοποίηση των στόχων
4. να γνωρίζει τα συναισθήματα και τη γνώμη των αθλητών του
5. να γνωρίζει την ικανοποίηση του κάθε αθλητή από την προπόνηση
6. να τονίζει τη προσωπική βελτίωση του κάθε αθλητή
7. να προσέχει τον τρόπο επιβράβευσης και τιμωρίας των αθλητών
8. να προσπαθεί να αυξάνει την αυτοπεποίθηση των αθλητών
9. να αναγνωρίζει την πιθανότητα λάθους και αποτυχίας
10. οι αθλητές να γνωρίζουν τα αίτια για τις αποφάσεις του προπονητή
11. να βρίσκει κίνητρα για τη καλύτερη συμμετοχή σε κάθε προπόνηση
12. σε περίπτωση αμειβόμενων αθλητών να τεθούν συγκεκριμένα κριτήρια για τις βαθμίδες μισθοδοσίας
Η αθλητική ψυχολογία μελετάει τους αθλητές, την συμπεριφορά τους και εφαρμόζει στην πράξη τις γνώσεις αυτές. Οι ψυχολογικές δεξιότητες στον αθλητισμό, όπως και οι φυσιολογικές δεξιότητες μπορούν να καλλιεργηθούν έτσι ώστε να βελτιωθεί η επίδοση του αθλητή. Οι δεξιότητες αυτές είναι η διαχείριση του άγχους, της διέγερσης, η ανάπτυξη της αυτοπεποίθησης, η ανάπτυξη θετικών συναισθημάτων, εξωτερικών και εσωτερικών κινήτρων, η καλλιέργεια του αυτοέλεγχου κτλ.
Για την ανάπτυξη και την καλλιέργεια των ψυχολογικών δεξιοτήτων, χρησιμοποιούνται ψυχολογικές τεχνικές, τις οποίες πρέπει να εξασκούν συστηματικά οι αθλητές, όπως ακριβώς και με την προπόνηση του αγωνίσματός τους. Οι τεχνικές αυτές είναι η νοερή απεικόνιση, οι τεχνικές χαλάρωσης, ο αυτοδιάλογος, ο καθορισμός στόχων, ανάπτυξη της συνοχή της ομάδας και η ανάπτυξη προσοχής και αυτοσυγκέντρωσης.
Είναι λανθασμένη η εντύπωση ότι η αθλητική ψυχολογία απευθύνεται μόνο σε υψηλού επιπέδου αθλητές. Η ανάπτυξη των ψυχολογικών δεξιοτήτων πρέπει να γίνεται παράλληλα με την ανάπτυξη των φυσιολογικών δεξιοτήτων του νέου αθλητή. Ο αθλητής όσο μικρότερος είναι τόσο καλύτερα εξασκεί και αφομοιώνει τις ψυχολογικές τεχνικές, ώστε να έχει καλύτερη απόδοση.
Το έργο του αθλητικού ψυχολόγου δεν περιορίζεται μόνο στην υποστήριξη του αθλητή. Η αθλητική ψυχολογία έχει εφαρμογές γενικότερα στο περιβάλλον των αθλητών, όπως για παράδειγμα στους προπονητές και στους γονείς. Ο προπονητής που γνωρίζει τις αρχές τις αθλητικής ψυχολογίας, χειρίζεται καλύτερα τις καταστάσεις εντός και εκτός προπόνησης. Επίσης οι γονείς μπορούν να αποτελέσουν σημαντική ενίσχυση υποστηρίζοντας σωστά την προσπάθειά του αθλητή.
Σύμφωνα με την Ελληνική Εταιρεία Αθλητικής Ψυχολογίας (ΕΑΨ) υπηρεσίες που εμπίπτουν στο ρόλο του Συμβούλου Αθλητικής Ψυχολογίας είναι οι εξής:
- Ψυχολογική υποστήριξη και συμβουλευτική αθλητών ή αθλητικών ομάδων
- Ψυχολογική υποστήριξη και συμβουλευτική προπονητών και γονέων αθλητών.
- Ψυχολογική υποστήριξη και συμβουλευτική ατόμων στο πλαίσιο προγραμμάτων άσκησης ή διατροφής.
- Ψυχολογική υποστήριξη και συμβουλευτική αθλητών με ειδικές ανάγκες.
- Ψυχοδιάγνωση αθλητών (με ή χωρίς ειδικές ανάγκες) – ερμηνεία των αποτελεσμάτων ψυχοδιάγνωσης- καθορισμός πρόγνωσης και καθορισμός μεθόδων παρέμβασης.
- Εκπαίδευση/ διδασκαλία των γνωστικών αντικειμένων όλων των επιστημονικών περιοχών της Αθλητικής Ψυχολογίας.
.JPG "afroditi's art")
Ψυχολογικά συμπτώματα άγχους
- Ανησυχία
- Ανικανότητα συγκέντρωσης
- Ανικανότητα λήψης αποφάσεων
- Αίσθηση σύγχυσης
- Ανικανότητα εστίασης προσοχής
- Αίσθηση ότι δεν έχουμε τον έλεγχο
- Αρνητικές σκέψεις
Σωματικά συμπτώματα άγχους
- Διεύρυνση της κόρης του ματιού
- Αύξηση καρδιακού παλμού
- Ωχρότητα στο πρόσωπο
- Τρόμος τρέμουλο
- Αύξηση ρυθμού αναπνοής
- Στομαχικές διαταραχές
- Αίσθημα πνιγμού
- Εφίδρωση
- Συχνοουρία
- Πόνοι στο στήθος
- Εξάντληση, αίσθηση ότι το άτομο δεν μπορεί να χαλαρώσει
- Μυική τάση, μυικοί πόνοι (κυρίως στην πλάτη και τον αυχένα)
- Δερματικές εξάψεις, κοκκινίλες, εξανθήματα
- Μουδιάσματα
- Αλλαγές στην αίσθηση της γέυσης
Αλλαγές στη συμπεριφορά
- Γρήγορη ομιλία ή δυσκολία στην ομιλία
- Έλειψη συντονισμού των κινήσεων
- Δάγκωμα νυχιών
- Γρήγορες κινήσεις ποδιών
- Σύσπαση μυών
- Τρεμούλιασμα
- Σπαστή φωνή
- Αλλαγές στην πρόσληψη τροφής
- αυπνίες
Συναισθηματικές αλλαγές
- συχνός θυμός και έλειψη υπομονής
- συμπτώματα κατάθλιψης
- αλλαγές διάθεσης
- άμβλυνση συναισθημάτων
- αυξηση συναισθημάτων τρόμου και φόβου
Η κατάθλιψη είναι η συχνότερη ψυχική διαταραχή. Μπορεί να εμφανιστεί σε οποιαδήποτε ηλικία και σε οποιοδήποτε ανεξάρτητα από κοινωνικό-οικονομικό επίπεδο. Επίσης η βαρύτητα της κατάθλιψης ποικίλλει. Εμφανίζεται σε πολλές μορφές και πολλές φορές αυτό έχει ως αποτέλεσμα να μη γίνεται σωστή διάγνωση.
Όταν υπάρχει κατάθλιψη το άτομο συχνά πιστεύει ότι τίποτα δεν μπορεί να τον βοηθήσει και ότι η κατάσταση αυτή δεν θα αλλάξει ποτέ. Τα συμπτώματα τις κατάθλιψης δεν είναι πάντα τα ίδια για όλους τους ανθρώπους. Μπορεί να διαφέρουν στην στη συχνότητα, στη διάρκεια, άλλα και στην ένταση της εμφάνισής τους. Επίσης μπορεί κάποιος να εμφανίζει συμπτώματα που σε άλλους να μην υπάρχουν καθόλου.
Η αντιμετώπιση της κατάθλιψης είναι πολύ σημαντική γιατί η νόσος μπορεί να επηρεάσει το άτομο, την οικογένεια και τη δουλειά του. Κάποιοι άνθρωποι πιστεύουν ότι η τα συναισθήματα αυτά δεν αλλάζουν, όμως αντιμετώπιση της κατάθλιψης είναι πλέον εφικτή. Η αναγνώριση των συμπτωμάτων κατάθλιψης πριν αναπτυχθεί η νόσος μπορεί να βοηθήσει έτσι ώστε με την κατάλληλη διαχείριση να παραμείνει σε ελαφρά μορφή.
Συμπτώματα
· Εξάντληση
· Διαταραγμένος ύπνος-συχνοί εφιάλτες-ξύπνημα πολύ πρωινές ώρες
· Σωματικά συμπτώματα
· Δυσκολία στη συγκέντρωση
· Αυξημένο άγχος και ανήσυχες σκέψεις
· Συναισθηματική ανισορροπία πολλές φορές χωρίς λόγο
· Αισθήματα λύπης, ευερεθιστότητας ή έντασης
· Απομόνωση , κλείσιμο στον εαυτό
· Αρνητικές σκέψεις
· Ελάττωση του ενδιαφέροντος ή της ευχαρίστησης σχεδόν σε όλες τις δραστηριότητες
· Απώλεια ενδιαφέροντος για σεξ
· Μειωμένη ενεργητικότητα και αργές κινήσεις
· Διαταραχές διατροφή ή αλλαγές στο βάρος
· Ιδέες ενοχής
· Αυτοκτονικές ιδέες
· Ανησυχία και απαισιοδοξία
Το πρώτο βήμα για την αντιμετώπισή των κρίσεων πανικού είναι να συνειδητοποιήσουμε τους φόβους μας και να αναγνωρίσουμε τα συμπτώματα που εμφανίζονται. Οι κρίσεις πανικού εμφανίζονται πολύ γρήγορα και εντείνονται πολύ γρήγορα με αποτέλεσμα ο χρόνος που πρέπει να δράσουμε είναι ζήτημα δευτερολέπτων. Όταν εμφανίζεται η κρίση πανικού πρέπει να γνωρίζου πώς θα σταματήσουμε αυτά συναισθήματα και τις σκέψεις.
Τη στιγμή που νοιώθουμε τα πρώτα συμπτώματα πρέπει να κλείσουμε τα μάτια μας και να πάρουμε μερικές ήρεμες αναπνοές. Με αυτό τον τρόπο ενώ ο οργανισμός μας ξεκινάει μια έντονη αντίδραση εμείς αλλάζουμε την αντίδραση αυτή και έτσι μειώνονται τα συμπτώματα. Συγχρόνως πρέπει να αλλάξουμε και τις σκέψεις που προέρχονται από την κρίση πανικού και συνήθως είναι σχετικές με τον κίνδυνο της υγείας. Αυτό μπορεί να επιτευχθεί επαναλαμβάνοντας λέξεις ή φράσεις όπως «είμαι καλά», δεν συμβαίνει τίποτα», «μπορώ να ελέγξω το σώμα μου» κτλ.
Η εκμάθηση τεχνικών αναπνοών και τεχνικών χαλάρωσης είναι πολύ αποτελεσματικές στη διαχείριση των κρίσεων πανικού. Υπάρχουν πολλές και διαφορετικές τεχνικές χαλάρωσης. Η εκμάθηση πολλών τεχνικών μας βοηθάει να βρούμε αυτή που μας ταιριάζει καλύτερα και είναι πιο αποτελεσματική σε μας. Προσοχή πρέπει να δώσουμε σε κάποιους παράγοντες οι οποίοι μπορεί να επηρεάζουν τα επίπεδα άγχους. Αυτοί μπορεί να είναι η κακή διατροφή, το κάπνισμα, ο θυμός, η χρήση ναρκωτικών ουσιών, καφεΐνης και αλκοόλ.
ΔΙΑΤΑΡΑΧΗ ΠΑΝΙΚΟΥ
Κατά τη διαταραχή πανικού εμφανίζονται απρόβλεπτες κρίσεις άγχους οι οποίες συνοδεύονται από σωματικά συμπτώματα. Τα άτομα με διαταραχή πανικού συχνά αναφέρουν συμπτώματα όμοια με τα συμπτώματα καρδιακής προσβολής ή εγκεφαλικού επεισοδίου. Η κρίση πανικού μπορεί να διαρκέσει από λίγα λεπτά μέχρι και ώρες. Η κορύφωση της κρίσης συνήθως εμφανίζεται στα πρώτα 10 λεπτά και κάποια από τα συμπτώματα μπορεί να διαρκέσουν περισσότερο. Η κρίση πανικού μπορεί να συμβεί οποιαδήποτε στιγμή του 24ώρου ακόμα και κατά τη διάρκεια του ύπνου.
ΙΔΕΟΨΥΧΑΝΑΓΚΑΣΤΙΚΗ ΔΙΑΤΑΡΑΧΗ
Τα άτομα με ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή αναπτύσσουν καταναγκασμούς με τους οποίους πραγματοποιούν στερεότυπες συμπεριφορές. Με τον τρόπο αυτό κατευνάζεται το άγχος, το οποίο προέρχεται από ιδεοληψίες.
ΑΓΟΡΑΦΟΒΙΑ
Είναι ένας μη φυσιολογικός φόβος, όπου το άτομο πιστεύει ότι είναι αβοήθητο. Συνήθως συμβαίνει σε ανοιχτούς χώρους ή χώρους με συνωστισμό. Τα άτομα που εμφανίζουν αγοραφοβία πολλές φορές αποφεύγουν τις εξόδους και μένουν κλεισμένοι στο σπίτι τους, με αποτέλεσμα περιορισμένες κοινωνικές σχέσεις. Η διαταραχή αγοραφοβίας μπορεί να συνοδεύεται από κρίσεις πανικού.
ΕΙΔΙΚΕΣ ΦΟΒΙΕΣ
Στα άτομα με ειδικές φοβίες υπάρχει ο φόβος προς κάποια συγκεκριμένα αντικείμενα ή καταστάσεις. Όταν τα άτομα αυτά εκτεθούν στις φοβίες τους εμφανίζονται έντονα συμπτώματα άγχους.
ΓΕΝΙΚΕΥΜΕΝΗ ΔΙΑΤΑΡΑΧΗ ΑΓΧΟΥΣ
Η διαταραχή αυτή χαρακτηρίζεται από υπερβολικό άγχος και ανησυχίες, οι οποίες δεν αναλογούν στις συνθήκες και τις καταστάσεις που τις προκαλούν.
ΜΕΤΑΤΡΑΥΜΑΤΙΚΟ ΣΤΡΕΣ
Προκαλείται μετά από ένα τραυματικό ή τρομακτικό γεγονός το οποίο δημιουργεί τρομακτικές σκέψεις και αναμνήσεις οι οποίες προκαλούν συμπτώματα άγχους.
ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΦΟΒΙΑ
Το άτομο μπορεί να πιστεύει ότι κρίνεται υπερβολικά από τους άλλους στις κοινωνικές του συναναστροφές. Αντιμετωπίζει με φόβο όλες τις κοινωνικές επαφές και κατά βάση τις αποφεύγει.
ΑΓΧΟΣ ΑΠΟΧΩΡΙΣΜΟΥ
Το παιδί στη νηπιακή ηλικία εμφανίζει συμπτώματα άγχους στην πραγματική ή νοερή περίπτωση αποχωρισμού από τους γονείς του. Τα παιδιά αυτά μπορεί να αντιδρούν υπερβολικά σε περιπτώσεις αποχωρισμού, φοβούνται να πάνε στο σχολείο και πολλές φορές φοβούνται να πάνε για ύπνο μόνα τους.
ΑΓΧΩΔΗΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΗ ΠΡΟΚΑΛΟΥΜΕΝΗ ΑΠΟ ΟΥΣΙΕΣ
Πολλές ουσίες προκαλούν αγχώδη συμπτώματα όμοια με αυτά των διαταραχών άγχους.
Μπορούμε να βελτιώσουμε τα επίπεδα της αυτοπεποίθησης του αθλητή, χωρίς να ξεχνάμε ότι η ιδανική αυτοπεποίθηση είναι μία μέση αυτοπεποίθηση ούτε πολύ χαμηλή ούτε πολύ υψηλή. Η ανάπτυξη της αυτοπεποίθησης μπορεί να γίνει με βασικές ασκήσεις που θα δοθούν από τον προπονητή και θα δουλευτούν σε συνεργασία με τον αθλητή.
- Κάνε μία λίστα με τις επιτυχίες σου. Ο κάθε ένας έχει επιτυχίες όσο μικρές και αν είναι αυτές.
- Κάνε μια λίστα με τα θετικά χαρακτηριστικά σου σαν αθλητής. Ο προπονητής ή και οι συναθλητές μπορούν να βοηθήσουν αν ο αθλητής παρουσιάζει δυσκολίες στην ανεύρεση θετικών χαρακτηριστικών.
- Προσπάθησε να ξεπεράσεις τους δισταγμούς. Για παράδειγμα αν ο αθλητής φοβάται να σουτάρει μπορεί να δοκιμάσει περισσότερες φορές στην προπόνηση ή και σε φιλικά παιχνίδια μετά από την καθοδήγηση του προπονητή γνωρίζοντας ότι το μέγεθος της αποτυχίας θα μειωθεί με την εξάσκηση. Αν δεν ρισκάρεις μπορεί να νοιώθεις ασφαλής αλλά δεν βελτιώνεσαι. Ο προπονητής πρέπει να δώσει ιδιαίτερη σημασία και στο τρόπο που θα επιβραβεύει ή θα κάνει παρατηρήσεις στους αθλητές. Μπορεί εύκολα να τους τονώσει ή να τους μειώσει την αυτοπεποίθηση.
- Ανακάλυψε τι είναι αυτό που σε ενοχλεί, στην προπόνηση, στον αγώνα, στη σχέση σου με τον προπονητή και τους συμπαίκτες και κάνε ένα σχέδιο με τα βήματα που θα κάνεις για να το ξεπεράσεις. Αν πιστεύεις ότι σε μειώνουν ή σε απορρίπτουν ζήτησε να το επιβεβαιώσουν έτσι ώστε να είναι σίγουρο και όχι η ιδέα σου. Οι ξεκάθαρες σχέσεις ωφελούν πάντα την ομάδα.
- Η αντιμετώπιση της αποτυχίας είναι ένα βασικό στοιχείο που πρέπει να μάθουν οι αθλητές από τον προπονητή. Μεγαλύτερη βαρύτητα πρέπει να δοθεί στο πως μαθαίνουμε από τα λάθη μας και ότι μόνο έτσι βελτιωνόμαστε.
- Όρισε στόχους οι οποίοι θα ικανοποιούν αποκλειστικά εσένα, δε χρειάζεται να ανταποκρίνεσαι στις προσδοκίες των άλλων. Αντιμετώπισε αυτούς τους στόχους θετικά και ενίσχυσε τον εαυτό σου όταν τους πετυχαίνεις.
- Στην διάρκεια της νοερής εξάσκησης, αφιέρωσε ένα μέρος για να φανταστείς πως θα είναι ο εαυτός σου όταν θα έχει πετύχει τους στόχους του. Νοιώσε τα συναισθήματα χαράς και ικανοποίησης.
- Η εκμάθηση τεχνικών χαλάρωσης και διαχείρισης του άγχους ωφελεί στην τόνωση της αυτοπεποίθησης καθώς οι αθλητές ξεπερνούν πιο εύκολα τις δυσκολίες και αποδίδουν καλύτερα.
